هنر مصرف صحيح

هنر مصرف صحيح كليد توسعه پايدار-بخش پنجم

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | پنج شنبه 13 اسفند 1388 ساعت 3:31 AM |

راه حلهاي اجرايي

از آنجا كه حركت‌هاي ساختاری جزو حركت‌هاي بلند مدت محسوب مي‌شوند رسيدن به يك هدف كلان نياز به هماهنگي سياست هاي چند ساله دارد لذا به اصلاح فرهنگ مصرف نيز باید به عنوان يك طرح ملي و دراز مدت نگاه كرد.

با این وجود به برخی راهكارهاي اجرايي هنر مصرف صحيح مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:

1. اصلاح مكانيزم قيمت،

2. فرهنگ سازي و اطلاع‌رساني صحيح،

3. هدفمند كردن يارانه‌‌ها،

4. ايجاد انضباط در بازارهاي پولي و سرمايه گذاري،

5. ايجاد موازنه درآمدي

6. افزايش بهره وري

7. كاهش نرخ تورم

* اصلاح مكانيزم قيمت

مهمترين عاملي كه در هر اقتصادي نقش تعيين كننده براي توليد و مصرف آن دارد، مكانيزم قيمت است، در ايران با توجه به دولتي بودن اقتصاد از اين مكانيزم در عمل استفاده نمي شود.

در ديگر كشورها براي حمايت از افراد آسيب پذير در روند افزايش قيمت‌ها، به تقويت تامين اجتماعي در آنها پرداخته تا حدي كه بعضا به افرادي كه از توان تامين هزينه هاي آب و برق خود برخوردار نيستند كمك نقدي مي شود.

در واقع اصلاح نسبي قيمتها (آزادسازي قيمتها) يكي از عوامل مؤثر براي صرفه جويي است و اين در حالي است كه در ايران عكس اين اتفاق صورت گرفته و با ارزان كردن برخي كالا ها موجبات استفاده بيشتر و بي رويه آنها فراهم شده است.

* فرهنگ سازي و اطلاع رساني صحيح

اصلاح الگوی مصرف به ویژه در خانواده ها نیازمند زمانی طولانی است، چرا که این زمینه نیازمند فرهنگسازی و اطلاع رساني در همه ابعاد است، گرچه فرهنگ سازی در اصلاح الگوی مصرف یک شبه و با برنامه ریزی کوتاه مدت جواب نمی‌دهد و باید در این زمینه اهداف بلند مدت مدنظر کارشناسان و مسئولان قرار گیرد

بايد از همه ابزارهاي تبليغي و رسانه‌اي بهره گرفت تا عموم مردم را به خصوص از پايين ترين سطوح آموزشي در كشور متوجه اين امر ساخت.

دعوت مردم با بهره گيري از الگوي صحيح مصرف بايد توام با پاك كردن اين ذهنيت باشد كه الگوي مصرف برابر با صرفه جويي صرف نيست.

اين الگو بايد با كاهش ميزان مصرف، استفاده بهينه از منابع را نيز در پي داشته باشد.

اگر مردم هم آنقدر كه به پول ارزش مي دهند به آب و برق بها مي دادند و آنها را مانند از دست دادن پول تصور مي كردند،‌ به طور قطع الگوي مصرف تغيير مي يافت.

لذا بهترين ابزار براي اصلاح اين الگو آگاه‌سازي مردم و نيز فرهنگ سازي از طريق رسانه ها به خصوص صدا و سيما است.

* هدفمند كردن يارانه ها

تصور اينكه مردم كشور ما بزرگترين مصرف كننده نان در جهان هستند يا اينكه مصرف گاز ايران به اندازه كل مصرف اتحاديه اروپاست، بر این نکته تأکید می‌کند كه يكي از عوامل اسراف و روش نادرست مصرف وضع يارانه بر روي برخي كالاهاي استراتژيك يا حامل هاي انرژي است كه با اجراي صحيح طرح تحول اقتصادي و هدفمند كردن يارانه ها مي توان گام موثري در مسير بلند رسيدن به فرهنگ صحيح مصرف برداشت.

تلاش براي پايين نگه داشتن قيمتها توسط دولت سبب شده تا در چنين شرايطي ميزان مصرف كالا در كشور افزايش يابد و مردم عملا به زياد مصرف كردن عادت نمايند كه اين امر با هدفمند كردن يارانه ها مي تواند مرتفع شود چرا كه بيشترين حجم يارانه به اقشار ثروتمند جامعه تعلق مي گيرد.

در اين ميان كسي كه بايد مابه التفاوت قيمت فعلي و واقعي را در سير مصرف زياد مردم بپردازند دولت و تامين آن از محل بودجه است.

* ايجاد الگوي توليد، سرمايه گذاري و پس انداز

ايجاد انضباط در بازارهاي پول و سرمايه گذاري، الگوي مصرف را در اين راستا بهينه مي كند با توجه به افزايش قيمت نفت، هم به لحاظ ريالي و هم دلاري، تقاضاي موثر در جامعه وجود دارد، از سويي با وجود محدوديت در ظرفيتهاي توليد تعادل مورد انتظار بهم خورده و لذا در چنين شرايطي بهره گيري از استراتژي مشاركت مي تواند موثر باشد.

براي دستيابي به يك الگوي مصرف مناسب در وهله اول بايد بتوان الگوي توليد، سرمايه گذاري و پس انداز مناسب ايجاد كرد .

ايجاد توازن بين مصرف فعلي و آتي از ديگر الزامات در اين مسير است تا شكافهاي پديد آمده در الگوي مصرف رفع شده و از اسراف و تبذير و بي‌عدالتي جلوگيري شود.

* ايجاد موازنه درآمدي

از جمله عوامل ديگر موثر در تعيين الگوي مصرف هر كشور، سطح درآمد مردم آن است.

خانوارهاي پردرآمد عمدتا گرايش به پس انداز و سرمايه گذاري داشته و كمتر مصرف مي‌نمايند ولي در كشورهاي با درآمد پايين (مبتني بر معيارهاي جهاني)، مصرف در اين‌گونه كشورها بيشتر و سرمايه گذاري و پس‌انداز در آنها كمتر مي شود.

* كاهش نرخ تورم

نرخ تورم در ايران به نسبت ساير كشورهاي جهان بالا است كه اين مساله سبب مي شود تا مردم به سمت خريد برخي كالاها كه در قبال تورم حالت پوشش دهنده دارند (مانند طلا، دلار و ...) ترغيب شوند كه اين مساله در خصوص درآمدهاي بالاتر به سمت خريد زمين و مسكن ارزان گرايش مي‌يابد. لذا کاهش نرخ تورم می‌تواند به عنوان یکی از عوامل اصلاح الگوی مصرف مورد توجه قرار گیرد.

در چنين شرايطي با توجه به بالا بودن نرخ تورم، امكان رونق امور دلالي و واسطه گري فراهم شده كه بدون هرگونه تلاشي افراد از سود ناشي از مابه التفاوت قيمت خريد و فروش بهره مي برند. لذا کاهش نرخ تورم می‌تواند به عنوان یکی از عوامل اصلاح الگوی مصرف مورد توجه قرار گیرد.

* افزايش بهره وري

افزايش بهره‌وري نيروي كار و سرمايه و نيز برقراري ارتباطي منطقي بين تكنولوژي و نيروي كار مي‌تواند از اتلاف منابع عمومي و دولتي جلوگيري كند كه اين مهم ميسر نمي شود مگر با اجراي سياستهاي هماهنگ و همكاري دو جانبه بين مردم و دولت.